TİB İnternet Dairesi Başkanı Osman N. Şen İnternet Alanında Türkiye ve Dünya’da Yaşanan Gelişmeleri Değerlendirdi
TİB İnternet Dairesi Başkanı Osman N. Şen, Türk.İnternet.com Sitesi yazarlarından Füsun S.Nebil ile yaptığı röportajda İnternet alanında yaşanan tüm gelişmeleri ve Başkanlığımızın yaptığı faaliyetleri anlattı.
Toplam dört bölümden oluşan bu geniş röportajı okuyucularımıza sunuyoruz:
2008’in Site Engellemeleri Değerlendirmesi-1
Türk İnternet dünyasında, 2008 yılının en belirgin olaylarının başında, site engellemeleri geliyor. Mayıs ayında bir mahkemeden engelleme alan YouTube, yılın geri kalanını yani toplam 8 ayı engelli (bu yazının yazıldığı günlerde halen de kapalı) geçirerek, site engellemelerinin baş aktörü durumunda anıldı ama Vatan Gazetesi, Eğitim-Sen, Blogger ve Blogspot kapatmaları da unutulacak gibi değil. Üstelik her biri kendi içinde, incelenmesi gereken birer vaka’ydı.
YouTube tarafının ülkemizdeki davalarını takip eden temsilciler bu konuda konuşmayı tercih etmiyorlar ve Blogger’ın engellenmesinde yüksek sesle bağıranlar, açılmasıyla sustular, Vatan Gazetesi kendi engellemesine epeyce gürültü kopardı ama kendi dışındaki engellemelere yer bile vermedi ya da 1 sütuna 1-2 cm yer verdi (örneğin Blogger engellemesi), Eğitim-Sen engellemenin olduğu günlerde, bir takım girişimlerde bulunacağını belirtti.
Haziran ayında turk.internet.com – Ankara barosu işbirliği ve Türk Telekom desteğiyle düzenlenen Abant Çalıştay’ı bu konuda önemli bir adımdı.
Benim gözüme çarpan husus, yılbaşında herkesin 5651 sayılı kanundan ve bu kanunla kurulan TİB’in ilgili dairesinden şikayet etmesiydi. Ama yıl sonuna geldiğimizde, şikayete konu olan engellemelerin genellikle mahkemeler tarafından yapılanlar olduğunu konuşmaya başladık. Tabi turk.internet.com ilk baştan itibaren bu konuya dikkat çekiyordu.
Kısaca bu şekilde özet verdikten sonra, sizlere geçen yılın değerlendirmesini TİB İnternet Daire Başkanı Osman Nihat Şen’in kendi değerlendirmeleri ile vermek istedik. Bakın neler konuştuk :
turk.internet.com : 5651 sayılı kanunun uygulanmasında sizin yaşadığınız sorunlar var mıdır? Bunlar nelerdir?
Osman Nihat Şen : Aslında, 5651 sayılı yasanın uygulanmasında karşılaşılan çok büyük bir sorun bulunmamaktadır. Asıl sorun, farklı Yasalara dayanılarak yapılan erişimi engelleme kararlarıdır. Bunun sonucu 5651 sayılı yasanın ilgililer ya da kamuoyu tarafından doğru olarak algılanamamasıdır. Bu nedenle 5651 sayılı yasa ile ilgisi olmayan hususlar da 5651 sayılı yasaya mâl edilmektedir.
turk.internet.com : Peki bu farklı yasalara dayanarak dediğiniz yani 5651 dışı kapatmalar konusunda sorun nedir?
Osman Nihat Şen : İlgililerce de bilindiği üzere, 5651 sayılı Kanun dışında da erişim engelleme kararları mevcuttur.
Sanılanın aksine, kamuoyunda genel olarak tartışılan erişim engelleme kararları, 5651 sayılı Yasa ile ilgisi olmayan kararlardır.
5651 sayılı Kanuna göre verilen re’sen erişim engelleme kararlarının hiç birisinde kamuoyunun tepkisini çekecek bir durum söz konusu olmamış ve yapılan işlemlere itiraz bir istisna dışında gerçekleşmemiştir. Ayrıca, iddiaların aksine yasa ile getirilen katalog suçlar sınırlaması kapsamında koruma tedbiri olarak verilebilecek engelleme kararları kolaylaştırılmamış, sınırlandırılmıştır.
Erişim engellemeye konu katalog suçlarının genişletilmesi yasama sürecinde de dile getirilmiş, 12/04/2007 tarihli Adalet Komisyonu Raporunda “İnternet ortamında yapılan ve konusu suç oluşturan içeriğe sahip yayınlarla mücadelenin etkinliğini sağlama bakımından başlangıçta katalog içerisinde yer alan suçların sayısı mümkün olduğunca sınırlı tutulmuştur.” şeklindeki önemli tespiti dikkate alınmalıdır.
Raporun devamında “Anayasanın uluslar arası sözleşmeler hükümlerine bağlı olarak güvence altına aldığı özellikle düşünce açıklama özgürlüğünü kısıtlama bağlamında eleştirilere maruz kalmamak amacıyla, kapsam, İnternet ortamında yapılan, çocukların ve gençlerin olumsuz olarak etkilenebileceği ya da çocukların
cinsel yönden istismar edilmesi suretiyle oluşturulmuş yayınlarla sınırlı tutulmuştur.” şeklindeki açıklamalara yer verilmiştir.
Sonuç olarak, 5651 sayılı Kanunun erişim engellenmesine ilişkin özel nitelikli bir Kanun olduğu, Kanunda erişimi engellenebilecek suçların katalog şeklinde sayıldığı da dikkate alınarak, özel kanunlarda belirtilen durumlar dışında herhangi bir İnternet sitesine erişimin engellenmesi kararı verilememesi gerektiğinin hukuk devletinin bir gereği olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca ilgili kurumların görüşleri de bu doğrultudadır.
Osman N.Şen : Engellenen Site Sayısı Res'en 954 ve Mahkeme Kararıyla 255 Olmak Üzere Toplam 1209'dur -2
turk.internet.com : Tabi ki bu noktada en önemli engelleme olayını soracağız : YouTube. Bu olay nasıl oldu? Bu konudaki yorumlarınız nelerdir?
Osman Nihat Şen : Bilindiği üzere, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’da belirtilen suçlar kapsamında verilen erişimin engellenmesi kararları, kararı veren hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafından gereği yapılmak üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Telekomünikasyon İletişim Başkanlığına gönderilmekte ve kararlar Telekomünikasyon İletişim Başkanlığınca yerine getirilmektedir.
http://www.youtube.com adlı İnternet adresi, Ankara 1. Sulh Ceza Mahkemesinin 05/05/2008 tarih ve 2008/402 no’lu kararı ve Ankara Çubuk Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2008/558 Müt.sayılı kararı gereğince Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı tarafından erişimi engellenmiş durumdadır.
Başkanlığa, yurt dışı kaynaklı yayınlarla ilgili olarak Kanunda belirtilen dokuz (9) suç kapsamında tanınmış olan “re’sen erişimin engellenmesi” yetkisi ilgili siteye ilişkin olarak kullanılmamıştır. Bu siteye ilişkin erişimin engellemeleri adli makamlarca alınan kararların uygulanması doğrultusunda tesis edilmiştir. Ayrıca yürütülen çalışmalar sonucu anılan İnternet sitesinde suç unsuru içerik olarak değerlendirilen 202 adet URL’nin çıkartılması sağlanmıştır.
Mahkeme kararlarının uygulanması noktasındaki en önemli sorun; suç teşkil eden içeriğin Türkiye’ye erişiminin site yetkililerince engellenmesinin adli makamlarca yeterli görülmeyip Kanunda öngörülen “içeriğin çıkartılması” ibaresinin ‘tüm dünyadan erişimin engellenmesi’ şeklinde yorumlanmasından kaynaklanmaktadır.
Şayet ilgili mahkemelerce söz konusu İnternet sitesinin erişiminin engellenmesinin kaldırılması kararı verilirse anılan alan adı yeniden açılabileceği değerlendirilmektedir. 5651 sayılı yasanın 8. maddesinin 9. fıkrasında yeniden açılma usulüne yer verilmiş olup; bu yasal prosedür çerçevesinde tekrar açılması mahkeme kararıyla mümkün olabilecektir. Bunun takibatının yapılmasının ilgili site sahiplerine veya temsilcilerine ait olduğu izahtan varestedir.
Sonuç olarak; 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna muhalefet nedeniyle Ankara 1. Sulh Ceza Mahkemesi ve Ankara Çubuk Sulh Ceza Mahkemesi’nin erişimin engellenmesi kararı gereğince Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı tarafından erişimi engellenmiş durumdadır.
turk.internet.com : 5651 sayılı kanunun uygulanmasının üzerinden 1 yılı aşkın bir süre geçti. Genel olarak sonuçları bize belirtir misiniz?
Osman Nihat Şen : 23.11.2007 - 19.01.2009 tarihleri arasındaki gelen ihbarlar şöyledir :
* İhbar/Şikayet sayısı: 42.207
* Gerekli İhbar Sayısı: 19.625
* Gereksiz İhbar Sayısı: 9.197
* Mükerrer ihbar: 13.385
Bu ihbarlar ve mahkemelere – savcılara yapılan başvurular sonucu yapılan erişime engellemeler ise şöyledir :
turk.internet.com : Ağustos ayından itibaren engellemeleri istatistiki olarak yayınlamaya başladınız. Neden?
Osman Nihat Şen : Sizin de ifade ettiğiniz gibi Ağustos ayından itibaren erişime engelleme istatistikleri http://www.guvenliweb.org.tr adlı İnternet adresinden Kamu hizmetlerinin, doğru bilgilendirme, saydamlık ve kamuoyuna hesap verilebilirlik ilkesi çerçevesinde yürütülmesine ilişkin olarak yayınlanmaktadır. İstatistikler yanında yıllık faaliyet raporumuzda kamuoyu ile paylaşılmıştır.
turk.internet.com : Abantta Türk Telekom desteğiyle turk.internet.com ve Ankara Barosu'nun ortak düzenlediği bir etkinlik oldu. Bu etkinlikte siz de aktif yer aldınız. Bu etkinlik konusundaki düşünceleriniz nelerdir?
Osman Nihat Şen : Bu toplantı tarafların ve uygulayıcıların bir araya geldiği ender toplantılardan birisidir. Biz kendimizle ilgili her etkinliği takip etmeye çalışıyoruz. Fakat bahse konu Abant toplantısı uygulayıcıların ve ilgililerin bir arada olması nedeniyle önemsediğimiz bir toplantıdır. Daha geniş bir zamanda bunun devamını temenni ediyoruz. Bu tür etkinliklerin sonucunda ortaya çıkan görüşlerinde bizim için önemsendiği ve uygulama birliği getireceği bilinmelidir. Bu programların düzenli ve sürekli hale gelerek toplumun beklentilerine cevap verilmesi yanında yasaların uygulamalarında sorun gibi görülen hususların büyük kısmının değerlendirme farklılıklarından kaynaklandığını ortaya koyması adına önemli bir tespit ortamı oluşturduğu da açıktır.
Osman N.Şen : Türkiye Makul Düzeyde Filtreleme Yapan Ülkeler Sınıfında Görülüyor – 3
2008 yılı site engellemeleri açısından Türkiye içinde olduğu kadar, Türkiye dışında da aktifti. Tayland’daki sitelerin engellenmesi[1] ve bu engellenen sitelerin bir internet gönüllüsü grup tarafından yayınlanması[2] farklı oluşları ile akla ilk gelen haberler. Ama asıl ilginci, ve belki korkutucusu demek lazım, ülkelerin artık IP yasaklama gibi modeller üzerinde çalışıyor olmaları[3].
Biz konuyu bir de TİB İnternet Daire Başkanı Osman N.Şen’e sorduk. Çünkü bu gelişmeleri yakından izlediklerini biliyoruz.
turk.internet.com : Yurtdışındaki gelişmeleri yakından izlediğinizi biliyoruz. Sizce neler oluyor?
Osman Nihat Şen : Sınırların bulunmadığı sanal dünyaya yönelik yapılacak yerel düzenlemelerin yasadışı ve zararlı içerikle mücadelede tek başına yeterli olamayacağının bilinciyle Başkanlığımız uluslar arası gelişmeleri çok yakından takip etmektedir.
Bilindiği üzere, Avrupa Birliği Konseyinin 1999/276, 2003/1151, 2005/854 ve 2008/1351 sayılı kararları ile İnternette yasadışı, istenmeyen ve zararlı içeriklerle mücadele ile ilgili, 1999-2013 yıllarını kapsayan Güvenli İnternet Programları (Safer Internet Programme) yürütülmektedir. Söz konusu programların hedefleri arasında öncelikle, İnternet ihbar merkezlerinin kurulması, filtreleme ve derecelendirme sistemlerinin geliştirilmesi ve halkın bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılması yer almaktadır. Güvenli İnternet Programları özdenetime (self regulation) yönelik tedbirleri desteklemek amacıyla dizayn edilmiştir.
Dünyada bir çok ülkede, özellikle İnternete yönelik bir düzenleme bulunmayıp, gerçek hayatta suç olan İnternette de suç olarak kabul edilmiştir. Ancak, İnternetin dağıtık yapısı, bu alana yönelik özel düzenlemelerin gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Avrupa Birliği ülkelerinde bu konuda yasal düzenleme eksikliklerinin devam etmesine karşın Ülkemizde, 23.05.2007 tarihinde yürürlüğe giren, 04.05.2007 tarihli ve 5651 sayılı "İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele edilmesi Hakkında Kanun" ile bu alandaki boşluğun doldurulması sağlanmıştır.
Başkanlığımız; Avrupa Birliğinin, Güvenli İnternet Programları çerçevesinde yapmış olduğu tavsiyelere paralel olarak İnternet ihbar merkezini (www.ihbarweb.org.tr) kurmuş ve vatandaşlarımızın İnterneti güvenli kullanmalarına yönelik bilinçlendirilmelerini amaçlayan www.guvenliweb.org.tr isimli web sitesini hizmete sunmuştur. 5651 sayılı yasa ve yönetmelikleri ile de İnternet aktörleri tanımlanmış, bu aktörlerin sorumluluklarına yer verilmiş ve erişim engelleme usul ve esasları belirlenmiş, böylece bu vb. düzenlemeler ile Avrupa Birliği ülkelerinden bir adım öne geçilmiştir.
İnternet üzerinden yayınlanan yasadışı ve zararlı içerikle mücadele konusunda uluslar arası işbirliğinin öneminin bilinciyle, İnternet İhbar Merkezleri Birliği olan INHOPE’a üyelik süreci için görüşmeler yapılmış, yakın zamanda üyelik sürecinin tamamlanması beklenmektedir.
Birçok Avrupa ülkesinde erişim engelleme uygulamaları İnternet Servis Sağlayıcılar üzerinden “gönüllülük” esasına göre uygulanmaktadır. Burada gönüllülük kelimesi, hükümet temsilcilerinin, ISS’lerin yasadışı içerikle mücadele konusunda gönüllü olmamaları durumunda farklı uygulamaları devreye sokabileceklerine yönelik açıklamaları nedeniyle tırnak işareti içerisinde belirtilmiştir. İngiltere’de çocuk pornografisi ve ırkçılıkla mücadele etmek amacıyla Sivil Toplum Örgütü statüsünde kurulan, üst düzey yöneticilerini emekli emniyet mensuplarının oluşturduğu, Internet Watch Foundation’a (IWF) gerçekleştirilen ziyaret sırasında, bünyesinde hiçbir hukukçu barındırmayan IWF’in oluşturduğu karalistelerin, İngiltere’deki tüm erişim sağlayıcılar tarafından “gönüllü” olarak kullanıldığı ve karalistedeki sitelere erişimi engelledikleri müşahade edilmiştir.
Danimarka, Finlandiya, İsveç ve Norveç’te İnternet Servis Sağlayıcılar, Polis teşkilatlarının sağlamış oldukları karalistelere erişimi engellemektedir.
Benzer şekilde Almanya’da Federal Hükümet, pornografi, şiddet ve neo-Nazi aktivitelerine yönelik yasadışı web sitelerini içeren karaliste sağlamaktadır.
Ülkemizde İnternet yayınlarına yönelik, aktörlerin tanımlandığı, sorumluların belirlendiği, erişim engelleme usul ve esasların düzenlendiği 5651 sayılı kanun ve ilgili yönetmelikleri, demokratik ülkelere örnek teşkil edecek niteliktedir.
Bu çerçevede, yanlış değerlendirilen diğer bir konu da Çin, İran vb. ülkelerde uygulanan İnternetin tüm trafiğinin izlenerek erişimin engellenmesi veya filtrelenmesi hususudur. Türkiye mevcut yapısı ile bu uygulamalardan tamamen uzak ve demokratik toplumlarda kullanılan yöntemlerle hareket etmektedir. Uluslararası araştırmalar da bunu göstermektedir. Örnek olarak; Sınır Tanımayan Gazeteciler örgütünün açıklamış olduğu “İnternet Düşmanları” listesinde yukarıda belirtilen ülkelerin adı geçmekte iken Türkiye adı herhangi bir şekilde zikredilmemiştir (www.rsf.org). Yine aynı organizasyonun yayınlamış olduğu başka bir raporda İnternet erişimini filtreleyen ülkeler sayılarak kategorilendirilmiş ve Türkiye, ABD, Kanada, İngiltere, Fransa, Hollanda, İtalya, Danimarka gibi demokratik ülkeler ile birlikte “makul düzeyde filtreleme yapan ülkeler” sınıfında sayılmıştır.
Osman N.Şen :TİB'in INHOPE'a Üyelik Sürecinin Bu Yıl Tamamlanmasını Bekliyoruz– 4
TİB İnternet Daire Başkanlığı’nın 5651 sayılı kanunla görevlendirildikleri konu sadece site engelellemeleri değil, yanısıta internet cafe ve internet / yer sağlayıcı firmaların bu tür sitelere yönelik hareketlerini de düzenlemek. Bu nedenle 2008 değerlendirmesi olan bu röportaj kapsamında, neler yapıldığını sorduk :
turk.internet.com : İnternet cafe tarafında durum nedir? Filtre program üreticileri bazı sorunlardan bahsetmislerdi. Durum nasıl?
Osman Nihat Şen : Avrupa Konseyinin 1999/276 ve 2005/854 sayılı kararları ile üye ülkeler internetin güvenli kullanılmasının sağlanması için filtreleme ve bloke etme programları gibi koruyucu programlar geliştirmeye ve aynı amaçla eğitim ve tanıtım faaliyetlerini yaygınlaştırmaya davet edilmektedir. Özellikle çocukların internetteki zararlı içerikten korunması amacıyla, internette erişim için yoğun olarak kullanılan bu yerlerin çalışma esas ve usullerinin düzenlenmesine büyük ihtiyaç bulunmaktaydı.
Bu amaçla, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanuna dayanılarak hazırlanan ve Başbakanlıkça, 01.11.2007 tarih ve 26687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik” ile, internet kafelerde bulunan bilgisayar ve diğer sistemlerde, konusu suç oluşturan içeriğe sahip yayınlara erişimin engellenmesi amacıyla gerekli filtreleme ve bloke etmeyi sağlayacak donanım ve yazılım kullanılması dahil her türlü tedbirin alınması halinde, mahalli mülki amirlerce işyeri açma ruhsatı veya diğer izin belgelerinin verilmesi söz konusu olabilecektir. Yapılan düzenleme bu amacın sağlanmasına yöneliktir.
Öncelikle, bugün itibariyle 8 adedi yazılım ve 2 adedi donanım olmak üzere toplam 10 adet filtreleme ürününün Başkanlığımızdan onay almış olması, belirlenen kriterlerin uygulanabilirliğini göstermektedir. Nitekim filtre programlarında uygulanacak kriterlere ilişkin Başkanlığımızca yapılan çalışmalar sonrası taslak kriterler belirlenmiş ve kamuoyunun görüşlerini almak üzere Aralık 2007 tarihinde www.tib.gov.tr internet adresinde yayınlanmıştı. Bu süreçte, Başkanlığımızca internet kafe esnaf birlikleri ile irtibata geçilmiş; İstanbul, Ankara, Diyarbakır İnternet Kafeciler Esnaf Odaları ve Tüm İnternet Evleri Derneğinden resmi yazı ile üyelerince en çok kullanılan filtre programlarının isimleri istenmiş ve gerek esnaf birlikleri gerekse de filtre programı üreticileri, yayınlanan taslak kriterlere ilişkin bilgilendirilmiştir.
Taslak kriterlere ilişkin kamuoyu görüşlerini de içeren nihai kriterler 14.01.2008 tarihinde www.tib.gov.tr internet adresinde yayınlanmıştır. Yayınlanan kriterlerde bugüne kadar herhangi bir değişiklik yapılmamış olup, testler sırasında ve/veya uygulamada belirlenen eksiklikler yayınlanan kriterler çerçevesinde üreticilerden talep edilmiştir.
Kaldı ki İnternet gibi dinamik bir ortama yönelik ürünlerin de yine dinamik olması ve gelişmelere açık olması gerektiği öngörülerek kriterlere TİB’in gerek gördüğünde değişiklik yapabileceği maddesi eklenmiş ve gelişmelere göre de bu madde uygulanacaktır.
turk.internet.com : Internet Servis ve Yer Sağlayıcıları ile çalışmalarınızda durum nedir? Sorun var mı?
Osman Nihat Şen : İnternet Erişim Sağlayıcıları ile istenmeyen e-posta(Spam), botnet vb. Konularda görüş alışverişi yapılmaya devam etmektedir. Zaman zaman çeşitli toplantılar ile biraraya gelinmekte ve bahse konu hususlar üzerinde çalışmalar yapılmaktadır.
turk.internet.com : Bu yıl yenilikleriniz var mıdır ? Hangi konular üzerinde çalışıyorsunuz?
Osman Nihat Şen : Malumlarınız üzere birinci yılımız henüz tamamlanmıştır. Ancak projeli çalışma mantığına ağırlık verilerek doğru ve etkin hizmet noktasında sürekli beyin fırtınaları da gerçekleştirilmektedir.
Bu çerçevede uluslar arası uygulamalarında incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucu bu yıl İnternet İhbar Merkezleri Birliği olan INHOPE’a üyelik süreci için görüşmeler yapılmış, bu yıl içerisinde üyelik sürecinin tamamlanması beklenmektedir.
İnternet kafelere yönelik oluşturulan kara liste oluşturulmasında demokratik bir yaklaşımla İnternet adresinin içeriği dikkate alınarak sadece zararlı içeriğin engellenmesi projesi sonuçlandırılacaktır.
5651 sayılı yasanın önemli yeniliklerinden olan cevap ve düzeltme hakkının etkin kullanımına yönelik ekonomik ve ticari amaçlı sitelerde iletişim bilgilerinin yer alması hususunda bildir ve düzeltilmesini sağla mantığıyla uyarılarımıza ağırlık verilecektir. İlk uygulamalardan olumlu sonuçlar alınmaktadır.
Tüm bu çalışmalar yanında başta sivil toplum örgütlerinin ve sizlerin katkı sağladıkları artı değer sağlayacak tüm etkinliklere personel ve hizmet dengesi de gözetilerek katılım sağlanmaya çalışılacaktır. Bu noktadaki özverilerinizi de takdirle karşılamaktayız.
http://www.youtube.com ve benzeri sitelere yönelik uygulamalara yönelik farklı yaklaşımlara da açık olduğumuz bilinmelidir. İdari mekanizmalarımız dahilinde bu tür konuların çözümüne yönelik önemli çalışmalarda yapılamaktadır.
Kaynak : Türk İnternet Sitesi
Yazar : Füsun S.Nebil